Utente:Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno

L' alfabeto cirillico rumeno è l' alfabeto cirillico usato per scrivere il rumeno prima del 1860, quando fu ufficialmente sostituito da un alfabeto rumeno di origine latina . L'alfabeto cirillico rumeno era basato sull'alfabeto bulgaro. Il cirillico è rimasto in uso occasionale fino agli anni '20, principalmente in Bessarabia[1] Non è lo stesso dell'alfabeto cirillico moldavo con base in Russia usato in quella che oggi è la Moldavia per gran parte dell'era sovietica.

Tra il suo scartare e la piena adozione dell'alfabeto latino, un cosiddetto alfabeto di transizione era in vigore da alcuni anni, combinando lettere cirilliche e latine, e includendo alcune lettere latine con segni diacritici che rimangono nell'alfabeto rumeno moderno[2]. La Chiesa ortodossa rumena ha continuato a usare l'alfabeto nelle sue pubblicazioni fino al 1881[3].

L'alfabeto cirillico rumeno era vicino alla versione contemporanea dell'alfabeto cirillico primitivo della lingua liturgica slava della vecchia chiesa.

Lettera Valore numerico Equivalente
latino rumeno
Alfabeto di transizione Equivalente
cirillico moldavo
Fonema Nome
rumeno[4]
Nome Slavo
equiv.
А а 1 a A a а /a/ az азъ (azŭ)
Б б b Б б б /b/ buche бꙋкꙑ (buky)
В в 2 v В в в /v/ vede вѣдѣ (vĕdĕ)
Г г 3 g, gh G g г /ɡ/ glagol глаголи (glagoli)
Д д 4 d D d д /d/ dobru добро (dobro)
Є є, Е e[5] 5 e E e е /e/ est єстъ (estŭ)
Ж ж j Ж ж ж /ʒ/ juvete живѣтє (živěte)
Ѕ ѕ 6 dz Ḑ ḑ дз /d͡z/ zalu ꙃѣло (dzělo)
З з 7 z Z z з /z/ zemle зємл҄ꙗ (zemlja)
И и 8 i I i и /i/ ije ижє (iže)
Й й[6] i Ĭ ĭ й /j/, /ʲ/
І і[7] 10 i I i и /i/ i и (i)
К к 20 c, ch К к

or

K k
к /k/ kaku како (kako)
Л л 30 l Л л л /l/ liude людиѥ (ljudije)
М м 40 m M m м /m/ mislete мꙑслитє (myslite)
Н н 50 n N n н /n/ naș нашь (našĭ)
Ѻ Ѻ, О o[5] 70 o O o о /o̯/ on онъ (onŭ)
П п 80 p П п п /p/ pocoi покои (pokoi)
Р р 100 r Р р р /r/ râță рьци (rĭci)
С с 200 s S s с /s/ slovă слово (slovo)
Т т 300 t T t т /t/ tferdu тврьдо (tvrĭdo)
Ѹ ѹ, ОУ оу[5] 400 u Ꙋ ꙋ[8] (Ȣ, ȣ, ɣ) у /u/ upsilon ꙋкъ (ukŭ)
Ѹ Ȣ, У Ȣ[5] ucu
Ф ф 500 f F f ф /f/ fârta фрьтъ (frĭtŭ)
Х х 600 h Х х х /h/ heru хѣръ (xěrŭ)
Ѡ ѡ[9] 800 o O o о /o/ omega отъ (otŭ)
Щ щ șt Щ щ шт /ʃt/ ștea ща (šta)
Ц ц 900 ț Ц ц ц /t͡s/ ți тврьдо (tvrĭdo)
Ч ч 90 c (before e, i) Ч ч ч /t͡ʃ/ cervu чрьвь (črĭvĭ)
Ш ш ș Ш ш ш /ʃ/ șa ша (ša)
Ъ ъ ă, ŭ[10] Ъ ъ э /ə/ ier ѥръ (jerŭ)
Ы ы, Ꙑ ꙑ â, î, ĭ, ŭ[10] Î î ы /ɨ/ ieri ѥрꙑ (jery)
Ь ь ă, ŭ, ĭ[10] Ꙋ̆ ꙋ̆ ь ѥрь (jerĭ)
Ѣ ѣ ea Ea ea я /e̯a/ eati(u) ѣть (ětĭ)
Ю ю iu Ĭꙋ ĭꙋ ю /ju/ Io / iu cu|ю} (ju)
Ꙗ ꙗ, IA[5] ia Ĭa ĭa иа /ja/ ia (ja)
Ѥ ѥ, IE[5] ie Ĭe ĭe ие /je/ ѥ (je)
Ѧ ѧ ĭa, ea[10] Ĭa ĭa, Ea ea я /ja/ ia ѧсъ (ęsŭ)
Ѫ ѫ î Î î ы /ɨ/ ѫсъ (ǫsŭ)
Ѯ ѯ[11] 60 x Ks ks кс /ks/ csi ѯи (ksi)
Ѱ ѱ[11] 700 ps Пs пs пс /ps/ psi ѱи (psi)
Ѳ ѳ[11] 9 th, ft T t, Ft ft т, фт /t/ and approx. /θ/ or /f/ thita фита (fita)
Ѵ ѵ[11] 400 i, u I i; Ꙋ ꙋ и, у /i/, /y/, /v/ ижица (ižica)
Ꙟ ꙟ, ↑ <small id="mwAvs">↑</small> în îm În în Îm îm ын, ым /ɨn/, /ɨm/ în
Џ џ g (before e, i) Џ џ ӂ /d͡ʒ/ gea

Alfabeti di transizione non regolatiModifica

A partire dagli anni '30 del XIX secolo e terminando con l'adozione ufficiale dell'alfabeto latino, non c'erano regole per scrivere rumeno, e vari alfabeti che utilizzavano lettere cirilliche e latine, oltre alla versione mid-transitional nella tabella sopra, erano usati, a volte due o più di loro in un unico libro. La seguente tabella mostra alcuni dei molti alfabeti utilizzati nella stampa.

Pre-1830 1833[12] 1838[13] 1846 (1),[14] 1848[15] 1846 (2)[16] 1858[17] 1860[18]
А а А а А а А а А а A a A a
Б б Б б Б б Б б Б б B b Б б
В в В в В в В в В в V v В в
Г г Г г Г г Г г Г г G g Г г
Д д Д д Д д D d Д д D d D d
Є є, Е e Є є Є є E e Ε ε E e E e
Ж ж Ж ж Ж ж Ж ж Ж ж J j Ж ж
Ѕ ѕ Ѕ ѕ Дз дз Ḑ ḑ Дз дз Dz dz Dz dz
З з З з З з Z z З з Z z Z z
И и И и I i I i І і I i I i
І і Ї ї I i I i І і I i I i
К к К к К к K k К к K k K k
Л л Л л Л л Л л Л л L l L l
М м М м М м M m М м M m M m
Н н Н н Н н N n Ⲛ ⲛ N n N n
Ѻ Ѻ, О o О о О о O o О о О о O о
П п П п П п П п П п П п П п
Р р Р р Р р Р р Р р R r Р р
С с С с С с S s С с S s S s
Т т Т т Т т T t Т т T t T t
Ѹ ѹ У у (initial)

Ꙋ ꙋ (mid and final)
Ꙋ ꙋ Ꙋ ꙋ Ꙋ ꙋ Ꙋ ꙋ Ꙋ ꙋ
Ꙋ, ȣ
Ф ф Ф ф Ф ф Ф ф Ф ф F f Ф ф
Х х Х х Х х Х х Х х Х х Х х
Ѡ ѡ Ѡ ѡ[19] О о O o О о О о О о
Щ щ Щ щ Щ щ Щ щ Шт шт Шt шt Шt шt
Ц ц Ц ц Ц ц Ц ц Ц ц Ц ц Ц ц
Ч ч Ч ч Ч ч Ч ч Ч ч Ч ч Ч ч
Ш ш Ш ш Ш ш Ш ш Ш ш Ш ш Ш ш
Ъ ъ Ъ ъ Ъ ъ Ъ ъ Ъ ъ Ъ ъ Ъ ъ
Ы ы Ꙟ ꙟ (initial)

Ѫ ѫ (mid and final)
Ꙟ ꙟ (initial)

Ѫ ѫ (mid and final)
Ꙟ ꙟ Ꙟ ꙟ Î î Î î
Ѣ ѣ Ѣ ѣ Ѣ ѣ Ea ea Εа εа (ligature, small letter only) Ea ea Ea ea
Ю ю Ю ю IꙊ iꙋ (ligature) IꙊ Iꙋ iꙋ (ligature) IꙊ Iꙋ іꙋ (ligature, small letter only) IꙊ iꙋ (ligature) Ĭꙋ ĭꙋ
Ꙗ ꙗ Ꙗ ꙗ (initial)

Ѧ ѧ (mid and final)
Ꙗ ꙗ Ꙗ Iа (ligature) ꙗ IА Iа ꙗ Ĭa ĭa Ĭa ĭa
Ѥ ѥ Йє йє Ĭe ĭe Ĭe ĭe Ĭε ĭε Ĭe ĭe Ĭe ĭe
Ѧ ѧ Ꙗ ꙗ (initial)

Ѧ ѧ (mid and final)
Ꙗ ꙗ Ꙗ Iа (ligature) ꙗ IА Iа ꙗ Ĭa ĭa Ĭa ĭa
Ѫ ѫ Ꙟ ꙟ (initial)

Ѫ ѫ (mid and final)
Ꙟ ꙟ (initial)

Ѫ ѫ (mid and final)
Ꙟ ꙟ Ꙟ ꙟ Î î Î î
Ѯ ѯ Кс кс Кс кс Ks ks Кс кс Ks ks Ks ks
Ѱ ѱ[11] Пс пс Пс пс Пs пs Пс пс Пs пs Пs пs
Ѳ ѳ[11] Т т Т т T t Ѳ ѳ T t T t
Ѵ ѵ[11] И, Ꙋ I, Ꙋ I, Ꙋ І, Ꙋ I, Ꙋ I, Ꙋ
Ꙟ ꙟ Ꙟн ꙟн Ꙟм ꙟм Ꙟн ꙟн Ꙟм ꙟм Ꙟн ꙟн Ꙟм ꙟм Ꙟⲛ ꙟⲛ Ꙟм ꙟм În în Îm îm În în Îm îm
Џ џ Џ џ Џ џ Џ џ Џ џ Џ џ Џ џ

Un esempio di testo cirillico rumenoModifica

Secondo un documento del 1850,[20] questo è il modo in cui la preghiera del Signore rumeno ha guardato in caratteri cirillici. I valori trascrizionali corrispondono alla tabella sopra

Тáтъʌь нѡ́стрꙋ Tatăl nostru

Та́тъль но́стрꙋ ка́реле є҆́щй ꙟ҆ че́рюрй: сфн҃цѣ́скъсе нꙋ́меле тъ́ꙋ:
Ві́е ꙟ҆пъръці́ѧ та̀: Фі́е во́ѧ та̀, пре кꙋ́мь ꙟ҆ че́рю, шѝ пре пъмѫ́нть.
Пѫ́йнѣ ноа́стръ, чѣ̀ де то́ате зи́леле, дъ́неѡ но́аѡ а҆́стъзй.
Шѝ не ꙗ҆́ртъ но́аѡ даторі́йле ноа́стре,
пре кꙋ́мь шѝ но́й є҆ртъ́мь дато́рничилѡрь но́щрй.
Шѝ нꙋ́ не дꙋ́че пе но́й ꙟ҆ и҆спи́тъ. Чѝ не и҆збъвѣще де че́ль ръ́ꙋ.
Къ а҆та̀ ꙗ҆́сте ꙟ҆пъръці́ѧ, шѝ Пꙋтѣ́рѣ, шѝ мъри́рѣ ꙟ҆ вѣ́чй, а҆ми́нь.

Tatăl nostru, carele ești în ceriuri, sfințeascăse numele tău:
Vie împărăția ta: Fie voia ta, pre cumi în ceriu, și pre pământi.
Pâinea noastră, cea de toate zilele, dăneo noua astăzi.
Și ne iartă noua datoriile noastre,
pre cumi și noi iertămi datornicilori noștri.
Și nu ne duce pe noi în ispită. Ci ne izbăveaște de celi rău.
Că ata iaste împrăția, și Putearea, și mărirea în veaci, amini.

NoteModifica

  1. ^ Ileana-Stanca Desa, Dulciu Morărescu, Ioana Patriche, Adriana Raliade, Iliana Sulică, Publicațiile periodice românești (ziare, gazete, reviste). Vol. III: Catalog alfabetic 1919–1924, pp. 235–236, 264, 368, 374, 575, 708, 1024. Bucharest: Editura Academiei, 1987
  2. ^ George Baiculescu, Georgeta Răduică, Neonila Onofrei, Publicațiile periodice românești (ziare, gazete, reviste). Vol. II: Catalog alfabetic 1907–1918. Supliment 1790–1906, pp. 763, 801, 810, 813, 832, 867. Bucharest: Editura Academiei, 1969
  3. ^ Grigore Chiriță, Societatea din Principatele Unite Române în perioada constituirii statului național (1856-1866), p. 134. Bucharest: Editura Academiei Române, 2004,
  4. ^ (RO) Costache Negruzzi, "Cum am învățat românește"}}, Curier de Ambe Sexe, I, nr. 22, p.337–343
  5. ^ a b c d e f Initial vs. non-initial shapes: Є/Е, Ѻ/О, Ѹ/У, IA/Ѧ.
  6. ^ Й is hardly a separate letter of the alphabet; the letters Ю, Ȣ and Ѡ also accept a brevity sign.
  7. ^ In loanwords of Greek origin (or ones adopted through the Greek language), letters И and І correspond to eta and iota, respectively. In the words of Romanian origin and in Slavic loanwords, their usage follows pre-1917 Russian rules, namely, І before vowels, otherwise И.
  8. ^ Book written in the transitional alphabet showing various letter forms
  9. ^ The distinction of Ѡ and О is present not only in loanwords, but in Romanian words as well.
  10. ^ a b c d Letters ĭ and ŭ represent a barely spoken/heard i or u.
  11. ^ a b c d e f g Letters Ѯ, Ѱ, Ѳ and Ѵ are used for copying Greek spelling of loanwords (especially for names and toponyms).
  12. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=oNwTAAAAYAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  13. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=JTsQAAAAYAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  14. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=kvgRAAAAYAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  15. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=B90TAAAAYAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  16. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=S7IMAAAAIAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  17. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=uPsFAAAAQAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  18. ^ [ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno. [http://books.google.com/books?id=amQUAAAAYAAJ Camelia.boban/Alfabeto cirillico rumeno]. ]. Wikilink compreso nell'URL del titolo (aiuto)
  19. ^ -лѡр only
  20. ^ File:Romanian-kirilitza-tatal-nostru.jpg

Voci correlateModifica

Altri progettiModifica

Collegamenti esterniModifica