Lingua kirghisa

lingua turca nordoccidentale
(Reindirizzamento da Lingua chirghisa)
Kirghiso
кыргыз тили, кыргызча
(kırğız tili, kırğızça)
Parlato inKirghizistan Kirghizistan
Cina Cina
Tagikistan Tagikistan
RegioniAsia centrale
Locutori
Totale3 milioni
Altre informazioni
ScritturaIn passato:
alfabeto arabo e alfabeto latino
Oggi:
alfabeto cirillico kirghiso
TipoSOV flessiva - agglutinante - ergativa (ordine libero)
Tassonomia
FilogenesiLingue altaiche
 Lingue turche
  Kirghiso
Statuto ufficiale
Ufficiale inKirghizistan Kirghizistan
Codici di classificazione
ISO 639-1ky
ISO 639-2kir
ISO 639-3kir (EN)
Glottologkirg1245 (EN)
Estratto in lingua
Dichiarazione universale dei diritti umani, art. 1
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.
Traslitterazione
Bardık adamdar öz byedelindye jana ukuktarında erkin jana tyeñ ukuktuu bolup jaralat. Alardın añ-syezimi myenyen abiyiri bar jana biri-birinye bur tuugandık mamilye kıluuga tiyiş

La lingua kirghisa o chirghisa (in kirghiso кыргыз тили, traslitterato kırğız tili [ˌqɯɾʁɯztili]) è una lingua turca parlata in Kirghizistan, Cina, Tagikistan e in altri Stati dell'Asia.

Distribuzione geograficaModifica

Secondo Ethnologue,[1] il kirghiso è parlato da circa tre milioni di persone. Si contano 2,45 milioni di locutori in Kirghizistan, 160.000 in Cina e 64.000 in Tagikistan. La lingua è attestata anche in Afghanistan, Kazakistan, Russia, Turchia e Uzbekistan.

Lingua ufficialeModifica

Il kirghiso è lingua ufficiale del Kirghizistan.[2]

ClassificazioneModifica

Secondo Ethnologue,[1] la classificazione della lingua kirghisa è la seguente:

GrammaticaModifica

La tipologia è Soggetto Oggetto Verbo.[1]

Sistema di scritturaModifica

A seconda dei paesi e delle epoche storiche, per la scrittura del kirghiso sono stati utilizzati l'alfabeto arabo, l'alfabeto cirillico e l'alfabeto latino.

Attualmente, l'alfabeto arabo viene utilizzato in Cina, mentre in Turchia si usa l'alfabeto latino.[1]

La lingua kirghisa si scrive in Kirghizistan con una forma modificata dell'alfabeto cirillico. Fra il 1928 e il 1940 si usava in Kirghizistan l'alfabeto latino; dopo la fine dell'Unione Sovietica e l'indipendenza ottenuta dal paese nel 1991, alcuni politici kirghisi hanno proposto che si tornasse all'alfabeto latino, ma il progetto non è stato mai realizzato.

L'alfabeto cirillico modificato comprende queste aggiunte:

Alfabeto cirillico Nome in kirghiso Alfabeto arabo Traslitterazione Alfabeto latino
(1928—1940)
carattere IPA
А а а ا A a A a /ɑ/
Б б бе ب B b B в /b/, [w], [v]
В в ве ۋ V v V v /v/
Г г ге گ
ع*
G g G g, Ƣ ƣ /ɡ/ [ʁ]
Д д де د D d D d /d/
Е е e ه E e E e /je/, /e/
Ё ё ё يو Yo yo Yo yo /jo/
Ж ж же ج J j Ç ç (Ƶ ƶ 1938-1940) /dʒ/
З з зе ز Z z Z z /z/
И и и ى İ i I i /i/
Й й ий ي Y y J j /j/
К к кa ك
ق*
K k K k, Q q /k/, [q], [χ]
Л л эл ل L l L l /l/
М м эм م M m M m /m/
Н н эн ن N n N n /n/
Ң ң ың ڭ Ñ ñ Ŋ ŋ /ŋ/
О о о و O o O o /o/
Ө ө ө ۅ Ö ö Ɵ ɵ /ø/
П п пe پ P p P p /p/
Р р эр ر R r R r /r/
С с эс س S s S s /s/
Т т те ت T t T t /t/
У у у ۇ U u U u /u/
Ү ү ү ۉ Ü ü Y y /y/
Ф ф эф ف F f F f /f/
Х х ха ح H h X x (H h 1928-1938) /χ/ (=/k/)
Ц ц це تس C c Ts ts /ʦ/
Ч ч че چ Ç ç C c /tʃ/
Ш ш ша ش Ş ş Ş ş /ʃ/
Щ щ ща - Şç şç Şc şc /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ ажыратуу белгиси - - - -
Ы ы ы ى I ı Ь ь /ɯ/
Ь ь ичкертүү белгиси - - - -
Э э э ه É é E e /e/
Ю ю ю يۋ Yu yu Yu yu /ju/, /jy/
Я я я يا Ya ya Ya ya /ja/, /jɑ/
  • К + а, о, у, ы ك‎ → ق
  • Г + а, о, у, ы گ‎ → ع

EsempiModifica

Alfabeto cirillico Alfabeto arabo Traslitterazione Italiano
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш. باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات.۔ الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش. Bardık adamdar öz bedelinde jana ukuktarında érkin jana teñ ukuktuu bolup jaralat. Alardın añ-sezimi menen abiyiri bar jana biri-birine bir tuugandık mamile kıluuga tiyiş. Tutti gli esseri umani nascono liberi ed eguali in dignità e diritti. Essi sono dotati di ragione e di coscienza e devono agire gli uni verso gli altri in spirito di fratellanza.

NoteModifica

  1. ^ a b c d (EN) Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds), Kyrgyz, in Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Dallas, Texas, SIL International, 2013.
  2. ^ Kyrgyzstan, su The World Factbook, Central Intelligence Agency.

Collegamenti esterniModifica

Controllo di autoritàNDL (ENJA00565980